Gwara Lubatowska

    Macierzysta mowa mieszkańców wsi określana jest mianem gwary lub, szerzej, dialektu. W rodzinie gwar polskich język mieszkańców naszej wioski należy zasadniczo do dialektu małopolskiego. Jednak położenie wsi na pograniczu tego regionu, w bezpośrednim sąsiedztwie z Łemkami (zwanymi tu Rusinami), przyniosło znaczące różnice w rozwoju języka.
        Charakterystyczną cechą naszej gwary jest dobre zachowanie stanu gramatyki staropolskiej. Złożyło się na to usytuowanie wioski, pewne odcięcie jej od świata przez otaczające góry i lasy, zwłaszcza górnej części, oraz to, że nasi przodkowie byli rdzennymi Polakami. Sąsiedztwo z Łemkami, uważanymi za grupę etniczną Ukraińców, zostawiło ślad głównie w nazewnictwie i charakterystycznej wymowie samogłosek związanej z kresowym akcentem.
        Dziś czystą gwarą posługują się tylko najstarsi mieszkańcy Lubatowej. Średnie pokolenie jest już dwujęzyczne: w sytuacjach oficjalnych, w towarzystwie osób mówiących językiem ogólnopolskim nie zdradza się ze swoją pierwotną mową. Najmłodsze pokolenie w mowie swobodnej wykazuje jeszcze pewne przyzwyczajenia gwarowe. Kwestią czasu jest całkowite przejście z gwary na język ogólnopolski.
                 Słownictwo gwarowe jest ściśle związane z życiem codziennym wsi, jej kulturą duchową i materialną. Uderzające jest bogactwo nazw i większe ich zróżnicowanie, aniżeli w języku ogólnopolskim. Jednak stan słownictwa jest taki, jak nazywany nim świat. Jeżeli ten świat ubożeje, odpowiadające mu słowa powoli zanikają, odchodzą w zapomnienie, stają się historią.

        Przyjrzyjmy się na wstępie sferze wzajemnych odniesień w życiu rodzinnym, sąsiedzkim. Wieś była jakby jedną wielką rodziną, bliższą lub dalszą. Rówieśnicy zwracali się do siebie po imieniu, natomiast do starszych zwracano się w liczbie mnogiej (pluralis maiestaticus): mamo, jag waszo zdrowiy?, nasi babka opowiadali...
Wśród krewnych przestrzegano nazewnictwa związanego ze stopniem pokrewieństwa. I tak:
brat ojca to stryk, jego żona stryjanka
brat matki to ujek, żona ujanka
siostra matki i ojca ciotka, mąż ciotki swok.